DNA ve Genetik Kod

Seni sana benzeten şifreyi birlikte çözüyoruz: hücreden nükleotide, DNA'nın kendini nasıl kopyaladığına kadar.

Ders notu · Bölüm 1Yüz yüze / OnlineLGS odaklı

DNA ve Genetik KodGiriş

Merak sorusu

Neden ailemize benzeriz?

Temsilî illüstrasyon: aynı formayı giyen sporcu bir baba ve çocukları.

Ünlü futbolcu David Beckham'ın oğullarıyla çekilmiş fotoğraflarına bak: yüz hatları, gülüşleri, hatta duruşları birbirine çok benzer. Bu benzerlik tesadüf değil.

Bilgi

Saç rengi, göz rengi, kan grubu gibi özellikler DNA ile anne ve babadan çocuklara aktarılır. Üreme hücreleri mayoz bölünmeyle oluştuğu için kardeşler birbirine tıpatıp benzemez; ama çok benzer özellikler taşır.

▶ Video: İnsandan DNA'ya

DNA ve Genetik KodKalıtsal yapılar

Büyükten küçüğe

Kalıtsal yapılar ve sıralaması

Hücre çekirdeğindeki yapılar belirli bir düzen içindedir. Büyükten küçüğe doğru yakınlaşalım:

Hücre → ÇekirdekKalıtsal bilgi çekirdekte saklanır.
KromozomDNA + özel proteinler. Bölünme sırasında belirgin hâle gelir.
DNAÇift zincirli, sarmal yapılı molekül.
GenDNA'nın bir özelliği belirleyen anlamlı bölümü.
NükleotitDNA'nın en küçük yapı birimi.

Hafıza ipucu

KeDi GeNi

Kromozom > DNA > Gen > Nükleotit

DNA ve Genetik KodNükleotit

Yakından bak

Nükleotidin yapısı

Bir nükleotit 3 temel bileşenin birleşmesiyle oluşur:

Hafıza ipucu

PaŞaBahçe

P fosfat · Ş şeker · B baz

Her zaman aynı

Fosfat ve şeker kişiden kişiye, türden türe değişmez. Bütün nükleotitlerde aynıdır. DNA merdiveninin kenarlarını oluştururlar.

Fark yaratan

Organik baz nükleotidin karakterini belirler. 4 çeşidi vardır:

A Adenin T Timin

G Guanin C Sitozin

İsimlendirme kuralı

Nükleotitler taşıdıkları organik baza göre adlandırılır.
Fosfat + Deoksiriboz + Adenin = Adenin nükleotidi

DNA ve Genetik KodDNA'nın düzeni

Kural

Bazlar nasıl eşleşir?

Kenarlar: fosfat + şeker. Basamaklar: baz çiftleri.

Her zaman

A ile T

G ile C eşleşir.

Fosfat = Şeker = Baz = Nükleotit sayısı Adenin sayısı = Timin sayısı Guanin sayısı = Sitozin sayısı

Nükleotitlerin sayısı ve dizilişi canlıdan canlıya değişir. Dizilişleri birbirine ne kadar benzerse canlıların akraba olma olasılığı o kadar yüksektir.

LGS dikkat

Bütün canlıların DNA'sında aynı 4 çeşit nükleotit (A, T, G, C) bulunur. Canlı çeşitliliğinin sebebi nükleotit çeşidi değildir; nükleotitlerin sayısı, dizilişi ve kullanılma sıklığıdır.

DNA ve Genetik KodDevamı

Notun devamı

Devamı derste!

Bu örnek, 13 sayfalık ders notunun bir bölümü. Tam notta ayrıca şunlar var:

Kromozom ve mitoz–mayoz hatırlatması
LGS tuzağı: kromozom sayısı gelişmişliği gösterir mi?
DNA'nın kendini eşlemesi ve eşlenmede hata
“Sıra sende!” soruları ve cevap anahtarı

WhatsApp'tan ders iste Ana sayfaya dön